Çevirme Dili Assembly Language:

Bilgisayar programlarının yazılmasında kullanılan alt seviyeli bir dildir. Assembly dili programlarının yazılımında insan dostu sembollerin “mnemonics” kullanılması, daha fazla hataya yatkın ve zaman alıcı ilk bilgisayarlarda kullanılmış olan bir hedef bilgisayarının sayısal makine kodunda doğrudan programlama çalışmasının yerine geçmiştir. Bir assembly dil programı çevirici “Assembler” olarak adlandırılan faydalı bir program tarafından hedef bilgisayarın makine koduna çevrilir. (Bir çevirici bir derleyiciden (compiler) farklıdır, bu genellikle “mnemonic” ifadelerden makine komutlarına teke tek (izomorfik) çeviriler yapar.) Assembly dili karmaşık programlar yazmak için kullanılan düşük seviyeli bir programlama dilidir. Assembly insanlar tarafından anlaşılması zor olan makina dilinin sayısal ifadelerini, insanlar tarafından anlaşılarak programlanması daha kolay olan alfabetik ifadelerle değiştirerek düşük seviyede programlama için bir ortam oluşturur. Assembly kullanmanın amacı, ilk bilgisayarlarda yazılan programların daha az hata içermesi ve daha az zaman almasını sağlamaktır. Assembly dilini makina koduna çeviren programlara assembler denir. Bir assembler’ı derleyiciden ayıran en önemli özellik bire bir dönüşüm yapmasıdır. Derleyiciler kodun tamamını okurlar ve kodun tamamını anlamlı bir programa dönüştürürler. Kodun her satırını tek tek okuyan ve uygulayan programlara ise yorumlayıcı denir. Assembly dil programları, genellikle platformdan bağımsız olan yüksek seviyeli programlama dillerinin aksine bir hedef bilgisayar mimarisine sıkı sıkıya bağlıdır ( ve bu bilgisayara özeldir). Çok fazla sofistike olan çeviriciler programın gelişmesini kolaylaştırmak, çeviri işlemini kontrol etmek ve hataların düzeltilmesine yardımcı olmak amacıyla mekanizmalar kullanarak program komutlarının temel çevirisini genişletir. Assembly dili bir zamanlar programlamada çok fazla kullanılmaktaydı, ancak günümüzde daha az kullanılma eğilimindedir, öncelikle doğrudan donanım manipülasyonunun veya anormal performans hususları söz konusu olduğu zaman bu dil kullanılmaktadır. Tipik uygulamaları cihaz sürücüleri, alt seviyeli dahili (embedded) sistemleri ve gerçek zaman uygulamalarıdır. Assembly(çeviri) ve assembler (çevirici) terimlerinin çelişkili kullanımlarına ilişkin olarak aşağıdaki terminoloji bölümüne bakınız.

Assembler Nedir ?

Tipik olarak bir modern çevirici assembly (çeviri) komut “mnemonic”leri operasyon kodlarına “opcodes” çevirerek (tercüme ederek), ve hafıza mahalleri (memory locations) ve diğer varlıklar için sembolik isimler belirleyerek “object code” unu oluşturur. Sembolik referansların kullanılması, program modifikasyonlarından sonra bıktırıcı hesaplamaları ve elle yapılan adres güncelleştirmelerini kaydettiğinden çeviricilerin en önemli (kilit) özelliğidir. Çeviricilerin çoğu metinsel ikameyi (yerine koymayı) yerine getirmek için – örneğin, bir alt rutin (subroutine) yerine “inline” olarak çalışacak komutların ortak kısa serilerini üretmek için- makro imkânları da içerirler.

Çeviriciler genellikle yüksek seviyeli dilleri yazma konusunda derleyicilerden (compilers) daha basittir, ve 1950’li yıllardan beri kullanılmaktadır. (Bilgisayarların ilk günlerindeki ilk çeviriciler yorgun programcıların bir jenerasyonu için önemli bir keşifti.) Modern çeviriciler, bilhassa MIPS, Sun SPARC ve HP PA-RISC gibi RISC’e dayalı mimariler CPU “pipeline” verimliliğini sağlamaya yönelik komutu (instruction) optimize ederler.

Daha sofistike (karmaşık) olan Yüksek Seviyeli çeviriciler aşağıda belirtilenler gibi dil özetlerini (abstractions) sağlarlar:

• Yüksek kontrol yapıları

• Yüksek seviyeli prosedür fonksiyon deklarasyonları ve talepleri

• Yapılar/kayıtlar, birlikler, sınıflar ve takımlar dahil yüksek seviyeli özet veri türleri

• Sofistike makro işleme

Daha fazla bilgi için aşağıdaki Dil tasarımına bakınız.

Normal profesyonel kullanımda çevirici teriminin sıklıkla farklı anlamlarda kullanıldığına dikkatinizi çekeriz; sıklıkla çevirici yararından ziyade bir çeviri dilinin kendisine atfen kullanılır. Böylece “ASM-H çok kullanılan bir S/370 çevirici olmuştur” ifadesine karşı “CP/CMS S/360 çeviricide yazılmıştır” ifadesi kullanılır.

1.2.Assembly (Çevirme) Dili

Assembly dilinde yazılan bir program pek çok yerine getirilebilir komutlara (emirlere) tekabül eden komut “mnemonic”lerin (sembollerin) bir serisinden oluşur; bir çevirici tarafından tercüme edildiğinde bunlar hafızaya yüklenebilir ve yerine getirebilirler.

Örneğin; bir x86/IA-32 işlemci makine dilinde ifade edilmiş olan aşağıdaki ikili (binary) komutu yerine getirebilir:

• Binary (ikili) : 10110000 01100001 (Altı haneli ondalık: 0xb061)

Muadil assembly dilinin sunumu daha kolay hatırlanır (daha fazla “mnemonic” tir ):

• Mov al. 061h

Bu komut şunu ifade eder:

• 61 (97 ondalık) altı haneli değeri “al” adı verilen işlemci kaydedicisinin içine naklediniz

“mov” sembolü (mnemonic) bir operasyon kodu veya “opcode” olup, “move” (taşı) sözcüğünü kısaltmak için komut set tasarımcısı tarafından seçilmiştir. Virgülle ayrılmış argümanların veya parametlerin bir listesi “opcode”u izler; bu tipik bir assembly dil ifadesidir.

Assembly dilinin makine diline dönüştürülmesi bir çevirici tarafından gerçekleştirilir, ve bunun tersi olan işlem bir demonte edici (disassembler) tarafından yapılır. Yüksek seviyeli dillerin aksine basit assembly ifadeleri ile makine dil komutları arasında genellikle 1-10-1 ilişki bulunur. Ancak, bazı hallerde bir çevirici ortak ihtiyaç duyulan işlevselliği sağlayacak olan çeşitli makine dili komutlarına yayılan pseudoinstructions (yapma emirler) sağlayabilir. Örneğin, bir “büyük veya eşit ise dallandır” emrine sahip olmayan bir makine için bir çevirici makinenin “eğer küçük ise kur” (set if less than) ve “eğer sıfır ise dallandır (kurulan emrin neticesinde)” ifadelerine kadar uzanan bir “yapma emri” bir çevirici verebilir. Tam yetenekli çeviricilerin pek çoğu ayrıca daha karmaşık kod ve veri dizisini üretmek amacıyla satıcılar ve programcılar tarafından kullanılan zengin bir makro dili (aşağıda tartışılmıştır) de sağlarlar.

Her bilgisayar mimarisi kendine özgü makine diline sahiptir, ve dolayısıyla kendisine ait bir çevirme dili vardır. Bilgisayarlar destekledikleri işlemlerin sayısına ve tipine göre birbirlerinden farklıdırlar. Bilgisayarlar aynı zamanda farklı ebat ve sayıda kayıt ünitelerine, ve hafızada veri tiplerinin farklı örneklerine sahip olabilirler. Pek çok genel amaçlı bilgisayarlar esas itibariyle aynı işlevselliği sürdürürlerken, bu işlevlerin yapılış tarzı farklıdır; benzer çevirme dilleri bu farklılıkları yansıtır.

“Mnemonics” (sembollerin) veya assembly dil sentakslarının çoklu takımları tek bir emir (komut) takımı için hazır olabilir, tipik olarak farklı çevirici programlarında. Bu gibi durumlarda en popüler olan genellikle üretici tarafından temin edilen ve dokümantasyonunda kullanılandır.

Makine Dili;

Makine dili münferit ifadelerden (statements) veya komutlardan (instructions) tesis edilir. İşlem mimarisine bağlı olarak, verilen bir komut (emir)

• aritmetik, adresleme, veya kontrol fonksiyonarı için belli kayıt yerlerini (registers)

• belli hafıza yerlerini veya ofsetleri

• İşlem faktörlerini (operands) yorumlamak için kullanılan belli adresleme şekillerini belirleyebilir.

Daha karmaşık işlemler, sırasıyla yerine getirilen (bir von Neumann makinesinde) veya başka bir şekilde kontrol akış komutlarıyla yönlendirilen bu basit komutların birleştirilmesiyle oluşturulur.

Pek çok komut grubunda yer alan bazı işlemler:

• taşıma

. bir sabit değere bir kayıt yerini ayarlayınız (CPU’nun kendisinde geçici bir “scratchpad” (bir bilgisayar sisteminde geçici sonuçları tutmak için kullanılan bir bellek) yeri)

. verileri bir bellek yerinden bir kayıt yerine veya kayıt yerinden bir bellek yerine taşıyınız. Bu işlem daha sonra bir hesaplama yapmak veya hesaplama sonucunun saklamak için verilerin temin edilmesi amacıyla yapılır.

. donanım cihazlarından verileri okuyunuz ve yazınız.

• hesaplama

. sonuçları bir kayıt yerine yerleştirerek iki kayıt yerinin değerlerini toplayınız, çıkarınız, çarpınız veya bölünüz.

. bir çift kayıt yerindeki (pair of registers) ilgili bit’lerin birleşimini/ayrımını (ve/veya) alarak veya bir kayıt yerinde (register) her bir bit’i eksilterek bit’e yönelik işlemleri yapınız.

. Kayıt yerlerindeki iki değeri karşılaştırınız ( örneğin, birinin diğerinden az olup olmadığını veya ikisinin de birbirlerine eşit olup olmadıklarını anlamak için)

• Program akışının etkilenmesi

. programda başka bir yere atlayınız ve orada komutları yerine getiriniz.

. belli bir koşulun oluşması halinde başka bir yere atlayınız.

. başka bir yere atlayınız, ancak (bir çağrıya) dönüş noktası olarak bir sonraki komutun yerini saklayınız.

Bazı bilgisayarlar içerdikleri komut grubunda karmaşık (complex) komutlara sahiptirler. Tek bir “complex” komut diğer bilgisayarlarda pek çok komutları alabileceği bir şeyi yapar. Bu tür komutlar çoklu adımlar atan, çoklu fonksiyonel birimleri kontrol eden, veya başka bir şekilde belli bir işlemci tarafından uygulanan basit talimatların tümünden daha hacimli görünen komutlar olarak sınıflandırılırlar. “Complex” (Karmaşık) komutların bazı örnekleri aşağıda verilmiştir:

• Bir defada “stack” ( bir uçtan erişilebilir birbirini takip eden bellek yerlerinin bir bloğu) üzerinde pek çok kayıt yerlerini (registers) saklayan

• Geniş bellek bloklarını taşıyan

• Karmaşık (complex) ve/veya kayan nokta (floating point) aritmetiği (sinüs, kosinüs, karekök, vs.)

• Bir atomik test et ve kur (test-and-set) komutunu yerine getiren

• ALU’yu bir “register” (kayıt yeri) yerine bellekten gelen bir “operand” (işlem faktörü) ile birleştiren komutlar.

Son zamanlarda özellikle çok popüler hale gelen bir kompleks (karmaşık) komut türü SIMD işlemi veya aynı zamanda çoklu veri parçaları üzerinde aynı aritmetik işlemi yapan bir işlem olan vektör komutudur. SIMD komutları çoğunlukla ses, görüntü ve video işleminde bulunan algoritmaların kolayca paralelizasyonunu sağlar. MNX, 3DNow ve AltiVec gibi ticari markalarda muhtelif SIMD uygulamaları piyasaya sunulmuştur.

Komut takımlarının (grubu) tasarımı karmaşık bir husustur. Basit bir komut takımı küçültülmüş işlemci büyüklüğü ve düşük enerji tüketimiyle birlikte yüksek hızlar için potansiyel oluşturabilir; daha karmaşık olan genel işlemleri optimize edebilir, bellek/kaşe verimliliğini artırabilir, veya programlamayı basitleştirebilir. Bu farklılık genellikle CISC’ye (Complex Instruction set Computer) (Kompleks Komut Grubu Bilgisayarı) karşı RISC (Reduced Instruction Set Computer) (Küçültülmüş Komut Grubu Bilgisayarı) açısından tartışılır, ancak bu bir aşırı basitleştirmedir. (Örneğin, RISC kavramı bir mikro programlanan mimariye açık – assembly dil programlanmasında direkt yoldan ziyade derleyici teknoloji tarafından işletilmeyi amaçlayan- olarak düşünülebilir. Programlama kolaylığı ve pek çok optimizasyon meseleleri tartışılacak bir konuyu teşkil eder). İlgili yorumlar için komut grubuna (instruction set) bakınız.
2.Dil Tasarımı

Assembly dilindeki komutlar (emirler) yüksek seviyeli bir dilin aksine genellikle oldukça basittirler. Her bir komut tipik olarak bir operasyon kodundan veya opcode’dan (veya, sadece, komut) artı sıfır veya daha fazla “operand” lardan ( işlem faktörlerinden) ibarettir. Komutların pek çoğu tek bir değere veya değer çiftine atıfta bulunurlar. Dilde kodlanan bir komut genellikle doğrudan yerine getirilebilir makine dili komutuna tekabül eder.

Pek çok assembly dillerinde ortak olarak bulunan diğer elemanlar arasında aşağıdakiler yer alır:

• Veri tarifleri. İlave direktifler programcının makine dil komutlarıyla referans için saklama (depolama) alanlarını ayırmasını sağlarlar. Depolama tipik olarak gerçek sayılar, diziler ve diğer primitif veri tipleriyle başlatılabilir.

• Etiketler. Veri tariflere programcı tarafından belirlenen isimler (etiketler veya semboller) ve tipik olarak referans sabiteleri, değişkenler veya yapı elemanları kullanılmak suretiyle referanslandırılırlar. Etiketler aynı zamanda kod yerlerine de tahsis edilebilirler, örneğin alt rutin giriş noktaları veya GOTO destinasyonları gibi. Çeviricilerin pek çoğu programcıların farklı isim yerlerini yönetmesine, veri yapıları içinde ofsetleri otomatik olarak hesaplamalarına ve gerçek değerlere veya çevirici tarafından gerçekleştirilen basit hesaplamaların sonucuna atıfta bulunan etiketleri belirlemesine imkân veren esnek sembol yönetimini sağlarlar.

• Yorumlar. Pek çok bilgisayar dilleri gibi çevirici tarafından göz ardı edilen yorumlar assembly kaynak koduna eklenebilirler.

• Makrolar. Pek çok çevirici bir takım argümanlara dayalı kod veya veri üreten dahili (embedded) bir makro dile sahiptirler. Makrolar tekrardan kaçınmak amacıyla programcı tarafından kodlanabilir, örneğin ortak bir veri yapısının oluşturulması. Makrolar belli bir işlemi kapsayacak şekilde bir satıcı veya üretici tarafından da temin edilirler. Örneğin:

o 8-bit işlemcililer, iki ardışık “byte” içinde saklanan 16-bit’lik bir miktarı artıran veya azaltan bir makronun kullanılması yaygındır – normal olarak örneğin 6502 gibi üç veya dört komutu gerektirecek olan ortak bir operasyon.

o I/O operasyonları veya alt seviyeli çalışan sistem talepleri gibi Standard sistem ara yüzlerin kullanılması için Üreticiler makrolar temin ederler. IBM ana gövdesinde, muazzam makro kütüphaneleri sayısız IBM erişim yöntemlerine ve diğer sistem servislerine erişimi sağlar.

o Pek çok işlemci mimarisi idyomatik (deyimsel) komut dizilerine sahiptir (hatta pek çok çeviriciler ortak kullanımlar için gömme makrolara da sahiptirler). Örneğin, bir IBM ana gövdesindeki para birimi formatlama işlemi “Edit” ve “Mark” (EDMK) komutu dahil dört komuttan oluşan bir sıralamayı üretmek için bir makroyu yaygın bir şekilde kullanmıştır. Söz konusu özellikler yüksek seviyeli dil tasarımlarından ödünç alınırlar. Bunlar kodlama alt seviyeli kodu sürdürme problemlerini büyük ölçüde basit hale getirebilirler. Derleyiciler veya “disassembler”ler (çevirmeyenler) tarafından üretilmiş olan ham (işlenmemiş) assembly kaynak kodunun – yani, yorumsuz, anlamlı semboller, veya veri tanımları – okunması oldukça zordur.

Pek çok assembly dilleri yukarıda belirtilen temel karakteristikleri paylaşırlar. Ancak, bazı olağandışı istisnalar bulunmaktadır, şöyle ki;

• Bazı çeviriciler, sembolik değişkenler, şarta bağlı olanlar, dizi (string) maniplasyonu, ve aritmetik işlemler gibi, hepsi verilen bir makro’nun yerine getirilmesi sırasında faydalı olan ve makroların konteksti saklamasına veya bilgi alışverişinde bulunmasına imkân veren, yüksek seviyeli dil elemanlarını ihtiva eden oldukça sofistike makro dillere sahiptirler. Böylece bir makro, makro argümanlarına dayalı büyük miktarda assembly dil komutlarını veya veri tanımlarını yayabilecektir. Bu, örneğin, kayıt tarzı veri yapılarını veya “unrolled” (sarılmamış) halkaları (loops) üretmek için kullanılabilecektir veya kompleks parametrelere dayalı tüm algoritmaları üretebilecektir. Böyle bir makro süiti kullanarak ağır bir şekilde genişlemiş olan assembly dilini kullanan bir teşkilat tartışmalı olarak bir miktar yüksek seviyeli dil içinde çalışmakta olduğu düşünülebilir – bu tür programlar bir bilgisayarın en düşük seviyeli kavramsal elemanlarıyla çalışmamaktadır.

• Bazı çeviriciler icra akışını şifrelemek (encode) için yapısal programlamaya sahiptirler. Bu yaklaşımın ilk örneği IBM’in Thamos Watson Araştırma Merkezinde Marvin Zloof tarafından geliştirilen Concept-14 makro set’de görülmüştür; bu S/370 makro çeviriciyi IF/ELSE/ENDIF ve benzer kontrol akış bloklarıyla genişletmiştir. Bu assembly kodunda GOTO işlemlerinin kullanımını azaltmada veya elimine etmede kullanılan bir usul olmuştu, assembly dilinde spagetti koduna neden olan ana faktörlerden birisi. Bu yaklaşım daha sonraki günlerde büyük ölçekli assembly dilinin kullanımında geniş kullanım alanı bulmuştur, yani 80’li yılların başlarında.

• Garip bir tasarım A-natural, Whitesmiths Ltd.’den (Unix benzeri Idris’in geliştiricileri olan ve ilk ticari C derleyicisi olduğu bildirilen) 8080, Z80 işlemcileri için bir “stream-oriented” (akışa yönelik) çevirici olmuştur. Bu dil bir çevirici olarak sınıflandırılmıştı, çünkü bu dil “opcode”lar, “register”ler ( kayıt yerleri) ve bellek referansları gibi ham makine elemanlarıyla çalışmıştı; fakat icra emrini göstermek için bir ifade sentaksını içermiştir. Blok’a yönelik yapısal programlama yapılarının yanında parantezler ve diğer semboller üretilen komutların sırasını kontrol etmiştir. “A-natural” elle kodlama amacından ziyade bir C derleyicisinin hedef dili (object language) olarak kurulmuştu, fakat bu dilin mantıksal sentaksı birtakım taraftarın oluşmasını (destekçilerin ortaya çıkmasını) sağlamıştır.

Büyük ölçekli assembly dilinin gelişmesindeki gerilemeden buyana daha sofistike çeviriciler için çok az görünür talep olmuştur.

Assembly Dilinin Kullanımı;

Tarihsel Perspektif

Tarihsel olarak tamemen assembly dilinde olmak üzere çok sayıda programlar yazılmıştır. Çalışan sistemler 1970’li yıllarda ve 1980’li yılların başlangıcında C’nin yaygın bir şekilde kullanılmasının kabul edilmesine kadar hemen hemen münhasıran assembly dilinde yazılmışlardı. Büyük şirketler tarafından yazılan büyük miktarda IBM ana gövde (mainframe) (bilgisayarın kalbi) yazılımı dahil pek çok ticari uygulamalar da assembly dilinde yazılmıştı. Birtakım büyük şirketlerin 80’li yıllarda assembly dil uygulaması altyapılarını muhafaza etmelerine karşın COBOL ve FORTRAN dolayısıyla bu işin çoğunu değiştirmiştir.

İlk mikrobilgisayarların pek çoğu, genellikle çalışan sistemler ve geniş uygulamalar dahil elle kodlamalı assembly diline bel bağlamıştı. Bunun nedeni adı geçen sistemlerin konulan özel (idiosyncratic) bellek ve display mimarileri, ve sağlanan sınırlı “buggy” sistem servisleri yüzünden ciddi kaynak sıkıntıları içinde bulunmalarıydı. Belki de daha önemlisi mikrobilgisayar kullanımına uygun birinci sınıf yüksek seviyeli dil derleyicilerinin bulunmayışıydı. Bir psikolojik faktöründe bunda rolü olmuş olabilir: mikrobilgisayar programcılarının ilk nesli bir hobici (meraklı), “teller ve pense” davranışı içindeydi. Bu zamandan kalan tipik büyük assembly dil programlarının örnekleri CP/M ve MS-DOS işlem sistemleridir; ilk IBM PC “spreadsheet” ( hesap tablosu) programı Lotus 123, ve hemen hemen tüm popüler oyunlar için Commodore 64. Hatta 1990’lı yıllarda Mega Drive/Genesis ve Super nintendo Entertainment System için pek çok oyunlar dahil, pek çok konsol video oyunları assembly dilinde yazılmıştı. Popüler pasaj (arcade) oyunu NBA Jam (1993) buna başka bir örnektir.

Güncel Kullanım;

Günümüzde dikkatleri çok az çekse de assembly dilinin yüksek seviyeli dillere göre faydalılığı ve performansı üzerinde sürekli olarak tartışmalar yapılmaktadır. Assembly dili önemli olduğunda kullanılan spesifik uygun bir yere sahiptir: aşağıya bakınız. Ancak genel olarak modern işlemciler etkin elle yapılan optimizasyonu giderek zorlaştırmaktadır. Ayrıca, ve verimliliği sevenlerin korkulu umutsuzluklarına karşın artış gösteren işlemci performansı pek çok CPU’ların zamanın çoğunda boş oturduklarını, I/O işlemleri ve çağrı (paging) gibi önceden tahmin edilen sıkıntıların neden olduğu gecikmelerin söz konusu olduğunu ifade etmektedir. Bu pek çok programcılar için ham kodun çalışma hızını bir mesele olmaktan çıkarmıştır (böylece aşikar performans etkisi olmaksızın yorumlanan dillerin kullanımı artırılmıştır).

Aslında günümüz uzman pratisyenlerin assembly dilini tercih edebileceği sadece çok az durum vardır: şöyle ki:

• Tek başına bir ikilinin icra edilmesi gerektiğinde, bir başka deyişle yüksek seviyeli bir dille bağlantılı olarak çalışma süresi elemanlarına veya kütüphanelerine başvurmaya gerek duyulmaksızın icra etmesi kesinlikle şart olan; bu belki de en çok karşılaşılan durumdur.

• Donanımla doğrudan etkileşim sağlandığında, örneği: bir cihaz sürücüsünde veya derleyici tarafından kullanılmayan veya derleyicide bulunmayan işlemciye özel komutların kullanılması halinde.

• Ekstrem (aşırı) optimizasyonun gerekmesi halinde, örneğin; işlemci yoğun algoritma içindeki bir dahili lup (halka) içinde.

• Sınırlı kaynakların kullanımını maksimize etmek için ciddi kaynak sıkıntısı içindeki bir sistemin (örneğin: bir dahili sistem) elle kodlanması gerektiğinde; ancak işlemci fiyatı/performansı kanıtlamadığından bu daha az yaygın hale gelmektedir.

• Yüksek seviyeli dilin mevcut olmaması halinde, örneğin; bir yeni veya uzmanlaşmış işlemcide.

Günümüzde pek az programcı günlük bazda assembly dilini kullanma gereğini duymaktadır. Performans-kritik uygulamalar için C gibi alt seviyeli bir dil genellikle seçilebilecektir. Şimdi, bir assembly dilinde yazılan programdan daha az verimli olan bir C programını yazmak çok güçtür.

Ancak, assembly dili pek çok Bilgisayar Bilimi programlarında hala öğretilmektedir. Bir araç olarak günümüzde az sayıda programcılar düzenli olarak assembly dili ile çalışmaktaysalar da kolayca görülmeyen ancak önemli olan kavramlar hala önemini sürdürmektedir. İkili (binary) aritmetik, bellek tahsisi, “stack” işleme, karakter seti kodlaması, kesme işlemi ve derleyici tasarımı gibi ana konular üzerinde ayrıntılı olarak çalışmak bir bilgisayarın donanım seviyesinde nasıl çalıştığını tam olarak kavramadan çok zor olacaktı. Bir bilgisayarın davranışı esas itibariyle kendi komut setiyle belirlendiğinden, bu kavramların öğrenilmesindeki mantıksal usul bir assembly dili üzerinde çalışma yapmaktır. Neyse ki, pek çok modern bilgisayarlar benzer komut setlerine sahiptir, böylece tek bir assembly dili üzerindeki çalışma temel kavramları (concepts) öğrenmek, assembly dili kullanımının uygun olabileceği durumları tanımak ve verimli icra edilebilir bir kodun yüksek seviyeli dillerden yaratılabileceğini anlamak için yeterlidir.

Tipik Uygulamalar;

Elle kodlanmış assembly dili tipik olarak bir sistemin BIOS’unda kullanılır. Bu alt seviyeli kod diğerleriyle birlikte OS’yi tanıtmadan (booting) önce sistem donanımını çalıştırmak ve test etmek için kullanılır ve ROM içinde saklanır. Bir kez belli bir seviyedeki donanımın initializasyonu (ilk çalıştırılması) yapılırsa, icraat diğer koda geçer, tipik olarak yüksek seviyeli dillerde yazılmıştır; fakat güç devreye alındıktan hemen sonra çalışan kod genellikle assembly dilinde yazılır. Aynı şey pek çok “boot” yükleyicileri içinde geçerlidir.

Pek çok derleyiciler tam derleme yapılmadan önce ilk iş olarak, assembly kodunun hatadan kurtarma (debugging) ve optimizasyon amacıyla görülmesine imkân vererek yüksek seviyeli dillerin assembly (çevirme) içine alınmasını sağlar.

Bu imkânları kullanan programlar, Linux kernel gibi, daha sonra her bir donanım platformu üzerinde farklı assembly dili kullanan abstraksiyonları inşa edebilirler. Sistemin taşınabilir kodu daha sonra bu işlemciye özel elemanları yeknesak bir ara yüz vasıtasıyla kullanabilir.

Pek çok program sadece makine kodu formunda dağıtıldıklarından, ve makine kodunun genellikle assembly diline çevrilmesi kolay olduğundan ve bu formda dikkatlice incelendiğinden, fakat bir yüksek seviyeli dile çevirmek çok zor olduğundan, assembly dili ters mühendislikte de kıymetlidir. Enteraktif Disassembler (çeviri yapmayan) gibi araçlar bu amaca yönelik “disassembly”nin kapsamlı kullanımına imkân verir.
4.İlgili Terminoloji

• Assembly (çevirme) dili veya çevirici dili genel olarak assembly (çevirme), assembler (çevirici), ASM, veya sembolik makine kodu şeklinde adlandırılır. IBM ana gövde (mainframe) programlayıcılarının bir nesli Temel Assembly Dili için BAL olarak adlandırılır.

Not: Dil çeviricisi teriminin kullanılması şüphesiz potansiyel olarak karıştırılır ve müphemdir, çünkü bu terim aynı zamanda assembly dil komutlarını makine koduna çeviren faydalanma (utility) programının da adıdır. Bazıları bunun tam karşılığı olmadığını veya hata olduğunu düşünebilir. Ancak, bu kullanım profesyoneller arasında ve literatürde on yıldan beri yaygın bir kullanıma sahiptir. Aynı şekilde bazı ilk bilgisayarlar çeviricilerine assembly programı olarak adlandırmışlardır.

• Tüm makro işlem dahil bir çeviricinin çalıştığı hesapsal (computational) adım assembly (çevirme) zamanı olarak bilinir.

• Assembly (çevirme) sözcüğünün kullanımı bilgisayarın ortaya çıktığı ilk yıllar kadar eskidir (karşılaştırınız: kısa kod. Hızlı kod/”hızlı kodlama”).

• Bir çapraz çevirici (cross assembler) (çapraz derleyiciye bakınız) tek tip işlemci için kod üretir, fakat başka birisinin üzerinde çalışır. Yeni işlemciler için yazılımların geliştirilmesi sırasında bu teknoloji özellikle önemlidir.

Hem geçmişte hem de günümüzde verilen herhangi bir kişisel bilgisayar, ana gövde, dahili sistem, ve oyun konsolu için çeviricilerden (muhtemelen düzinelerce) en az biri yazılmıştır. Örnekler için çeviriciler listesine bakınız.

Unix sistemlerinde çevirici geleneksel olarak “as” olarak adlandırılır; kodun tek bir gövdesi olmasa da, her bir port için tipik olarak yeniden yazılır. Unix varyantlarının bir kısmı GAS kullanır.

İşlemci grupları içerisinde her bir çevirici kendine ait diyalekte sahiptir. Bazen, bazı çeviriciler başka bir çeviricinin diyalektini okuyabilir, örneğin, TASM eski MASM kodunu okuyabilir, fakat eski MASM kodu TASM’yi okuyamaz. FASM ve NASM aynı sentaksa sahiptirler, fakat her biri birbirlerine çevirmeyi güçleştiren farklı makroları destekler. Temel tamamıyla aynıdır, fakat ileri özellikler farklı olacaktır.

Ayrıca, assembly (çevirme) bazen aynı tip CPU üzerindeki farklı çalışan tüm sistemlerde taşınabilir. Çalışan sistemler arasında konvansiyonlar olarak çağrılması sıklıkla biraz farklıdır, ve büyük dikkat ile assembly dilinde bir miktar portatifliğin elde edilmesi mümkündür, genellikle çalışan sistemler arasında değişmeyen bir C kütüphanesi ile bağlanarak. Ancak, arayanın çalışan sistemler arasında değişebilen ön işlemci makroları kullanmasını isteyen C kütüphanesi ile portatif olarak bağlanmak mümkün değildir.

Örneğin, derlemeden önce “libe”deki pek çok şey OS-specific, C-specific şeyleri programda yapmak için ön işlemciye bağlıdır. Aslında, bazı fonksiyonların ve sembollerin ön işlemcinin dışında varlıkları da garanti edilemez. En kötüsü, “structs” ın büyüklüğü ve alan sırası, aynı zamanda “off t” gibi belli “typedefs” büyüklüğü assembly dilinde hiç yoktur, ve parametreler olarak sadece basit tam sayıları ve ibreleri alanların dışında “libe” deki fonksiyonları portatif olarak aramayı imkânsız hale getirerek Linux versiyonları arasında da farklıdırlar.

C gibi bazı yüksek seviyeli bilgisayar dilleri, assembly kodunun oldukça kısa bölümlerinin yüksek seviyeli dil kodunun içerisine yerleştirilebilindiği “Inline assembly”yi desteklerler. “Borland Pascal” de bir “asm” şifresiyle açılan bir çevirici derleyiciye sahip olmuştur. Bu başlıca Mouse (fare) ve COM-port sürücüleri oluşturmakta kullanılmıştı.

Assembly dil programlarını hatadan arındırmak (debug) için pek çok kişi bir benzetici (emulator) kullanır.

Doğada bulunan 109 elementten bazılarının atomlarının son yörüngelerinde (valans yörünge) bulunan eksi (-) yüklü elektronların hareketlerinden (davranışlarından) yararlanarak çeşitli donanımları yapma bilimine elektronik denir.

Başka bir tanım ise şu şekildedir: Elektronik, serbest elektron hareketinin denetimini konu edinen bilim dalıdır.

20. yüzyıl elektronik teknolojisinin atılıma geçtiği çağ olmuştur. 21. yüzyıl ise yaşantımızın her diliminin elektronik düzeneklerle donandığı bir asır olacaktır. Elektronik bilim dalı hemen hemen bütün bilim dallarıyla içiçe geçmiş durumdadır. 1920′li yıllarda uygulamaya girmeye başlayan ilk elektronik devreler lâmbalıydı. (Lâmbalı devre elemanı: Havası boşaltılmış elektron lâmbasıdır.)

1950′li yıllardan sonra ise transistörlü elektronik devreler kullanılmaya başlandı.

1960′lı yılların ortalarından sonra ise, transistörlerin yerine küçük ama çok işlevli devre elemanları, yani entegreler ön plâna çıktı. Entegre (tümleşik devre, yonga, chip) olarak adlandırdığımız elemanlar, devrelerin yapısını basitleştirmekte, çalışma hızını artırmakta ve doğru çalışmayı sağlamaktadır.

Günümüzde elektronik, çok çeşitli dallara (endüstriyel elektronik, görüntü sistemleri, tıp elektroniği, dijital elektronik, iletişim, güvenlik…) ayrılabilecek duruma gelmiştir.

Ancak elektronik temelde, iki kısımda incelenebilir:

I. Analog (örneksel) elektronik

II. Dijital (sayısal) elektronik

Analog temelli devrelerde sinyalin değişimi şekil 1′de görüldüğü gibi küçük zaman aralıklarında olmaktadır. Yani, her an sinyalin değerleri farklıdır ve sonsuz sayıda ara değerler söz konusudur. Dijital özellikli devrelerde gerilimin yavaş değişmesi, ona bağlı olarak devre akımının yavaş değişimi söz konusu olamaz. Dijital yapılı devrelerin sinyallerinde şekil 2′de görüldüğü gibi iki durum söz konusudur. Yani devreden akım geçmekte ya da geçmemektedir. Anlatımlarda akımın geçme anı 1 ile, geçmeme anı ise 0 ile gösterilir. Sonuç olarak analog devreler ölçüp örnekler, dijital devreler ise sayar.

Elektronik, elektrik akımını geçiren, iletken, yarı iletken, üstün iletken, direnç, kondansatör, indüktans, vakum tüpleri ve nano ölçekli yapılarla imal edilen elemanların ve bu elemanların montajıyla meydana gelen cihazların geliştirilmesiyle ilgilenen mühendislik dalıdır.
Gündelik hayatta kullanılan sayısız cihazlar elektronik elamanlar kullanılarak imal edilirler. Neredeyse her endüstriyel ürünün içinde bir elektronik cihaz vardır.

Elektroniğin Çeşitli Dalları
Haberleşme Elektroniği
Otomasyon Elektroniği
Sayısal Elektronik
Analog Elektronik
Analog ve Dijital elektronik olmak üzere ikiye ayrılır.
Elektroniğin çalışma alanını, elektronların (ya da diğer yük taşıyıcılarının) akış hareketlerini kontrol etmek yoluyla çalışan sistemlerin incelenmesi ve kullanılması oluşturur. Termiyonik valfler (vakum tüpleri) ve yarıiletkenler bu tür sistemlere örnektir. Pratik hayatta karşılaşılan problemlerin çözülmesinde elektronik devrelerin tasarım ve üretimi, elektronik mühendisliğinde ve bilgisayar mühendisliği biliminin donanım tasarımı alanında aynı derecede öneme sahip bir olgudur. Tüm elektronik uygulamaları gücün ya da mesajın (bilginin) uygun aracılarla aktarılması prensibi ile çalışır. Ancak elektronik alanında çoğunlukla veri aktarımı söz konusudur.
Yarıiletken cihazların üretilmesi ve tasarlanması ile bu yolla üretilen teknolojiler çoğunlukla Kimya biliminin bir alt çalışma alanı olarak kabul edilir.
Alıntı:Wiki

Elektroniğin Tarihi Gelişimi

İlk elektronik devrelerin etkin bileşenleri, havası boşaltılmış cam tüpün içine yerleştirilen metal levhalardan oluşuyordu. Bunlara “elektron tüpü ” ya da “lamba” denirdi.

Eski tip radyo alıcılarında bu tip lambalar kullanılmıştır. Bunların ilk basit örneği, iki elektrotlu olduğu için diyot denilen lambadır. 1904 yılında İngiliz bilim adamı Sir John Ambrose Fleming ilk olarak yapmıştır.

1906′da Lee de Forest diyot lambaya bir elektrot daha ekleyerek “triyotu” geliştirdi. Bu bile çok yüksek enerji gerektiren güçlü vericilerde bu lambalar kullanılmaktadır.

1948 yılında John Bardeen, Walter Houser Brattain ve William Bradford Shockley adlı ABD’li bilim adamları “transistörü” buldular. Transistör, lambaların yaptığı hemen her işi yapabiliyordu ve daha az akım tüketiyordu, daha ucuz ve küçüktü. Transistörün bulunması elektronik aygıtların evlerde ve sanayide kullanılmasını yaygınlaştırdı.

1958′de ilk tümleşik devre “entegre” geliştirildi. Küçük bir silisyum parçası üzerinde bütün gerekli elektronik bileşenleri ve devre bağlantılarını içeren tümleşik devreler giderek daha da küçülmeye başladı. Tümleşik devrelere yonga, çip ya da mikroçip de denilmektedir. Bugün elektronik devrelerin hemen hemen hepsi tümleşik devreler halinde yapılıyor. Bu alandaki gelişmler mikroelektronik dalını ortaya çıkarmıştır.

Transformatör sargılarından birisine uygulanan bir alternatif gerilim elektromanyetik endüksiyon yolu ile diğer sagılardan aynı frekansta fakat değişik gerilimde ve akımı da dönüştüren ve hareketli parçası olmayan elektrik makineleridirTranformatörler daha çok enerji iletimi ve dağıtımında kullanılır Bunun yanı sıra elektronikte de kullanıldığı yerler vardır

Elektrik enerjisinin santralardan kullanımı olanlarına iletimi sırasında hatlarda ısı şeklinde güç kaybı ve gerilim düşümü olur Bunu önlemek veya askariye indirmek için güç sabit tutulup gerilim yükseltmesi gerekir Gerilim yükselince güç sabit kaldığına göre akım değeri düşer Böylece hatlarda kullanılan iletken kesitleri küçülür ve sonuçta gerilim yükseltilmesi hem güçü kaybını azaltmış hem de ekonomik açıdan fayda sağlamış olur Armatürlerde 400 W ile 35 KW arasında üretilen alternatif gerilim transformotürler aracı ile daha büyük gerilim değerlerine yükseltilerek enerji iletimi hatları ile dağıtım bölgelerine iletilir Dağıtım bölgelerine gelen bu yüksek gerilim ile transformatörlerle kullanılacak gerilim değerine düşürülürİşte transformatörler gerilim yükseltmeleri nedeni ile yükseltici transformatörler ve düşürümeli nedeni ile düşürücü transformatörler olarak iki kısımda ayrılır Transformatörlerle düşürülen ve yükseltilen gerilimler değerlerine göre isimlendirilmesi Bunlar :
Alçak Gerilim (AG) 0-1 kV
Orta Gerilim (OG) 1,3,5,6,10,15,20,25,30,35 kV
Yüksek Gerilim (YG) 45,60,110 kV
Çok Yüksek Gerilim (ÇYG) 150,220,380,400 kV
Hareketli parcaları olmadığından ve manyetik kayıpları konstriksiyon yapısı ile en aza indirgenmesi ile elektrik makineleri içersinde verimleri en yüksek (1966) civarında olan transformatörlerdir Transformatörler 750 kV’ a kadar gerilimlerde ve 1 VA birkaç yüz mVA kadar güçlerde yapılır
Transformatörün Sınıflandırılması
Transformatörün çeşitli özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılır Bu sınıflandırmalar şu şekil özetlenebilir:
Manyetik nüvenin yapılış şekline göre:
Çekirdek tipi
Mantel tipi
Dağılmış tip nüveli,
Faz sayısına göre:
Primer ve sekonder aynı sayıya faza sahip olanlar,
Primer ve sekonder farklı sayıda faza sahip olanlar
Soğutma şekline göre:
Kuru transformatörler
Yağı transformatörler
Kuruluş yerine göre:
İtip transformatörler
Açık hava tipi transformatörler
Sargı tipine göre:
Silindirk sargılı
Dilimli sargılı
Çalışma prensiplerine göre:
Sabit gerilimli
Sabit akımlı
Sargı durumlarına göre:
Yalıtılmış sargılı
Oto trabsformatörler
Soğutucu cinsine göre:
Hava ile soğutulanlar
Yağ ile soğutulanlar
Su ile soğutulanlar
Kullanılış amaçlarına göre:
güç transformatörleri
ölçü transformatörleri
çeşitli aygıt, makineler yerlerde kullanılan transformatörler
Transformatörlerin Yapıları
Transformatörler ince, özel silisli saçlardan oluşan kapalı bir manyetik gövde ile bunun üzerine sarılmış iletkenlerle sarılan sargılardan oluşur En basit şekilde transformatörler iki sargı bulunur Bu sargılardan birine Primer veya birinci devre ötekine ise Sekonder ve ikinci devre adı verilir Primer ve sekonder sargılarının birbirleri ile elektriksel bir bağlantısı yoktur Ancak özel olarak yapılan oto transformatörlerinde her iki sargı elektriksel olarak birbirleri ile bağlantılıdır

Transformatörlerin Çalışma Prensibi
Transformatörün primer sargılarına doğru gerilim uygulandığında, demir nüve üzerindeki gene bir manyetik alan oluşur Ancak bu manyetik alan, sabit bir alandır Bu alanın yön ve şiddeti değişmediğinden sekonder sargılarında emk endüklenmesi söz konusu olamaz Çünkü endüksiyon kurallarına göre, değeri değişe manyetik alanlar tarafından etiketlenen sargılarda endüksiyon gerilimleri oluşabilir Doğru akımın verilişi ve kesilişi sırasında sekonderde endüksiyon gerilimleri görülebilir Ancak manyetik alanın değişimi sürekli olmadığından transformatörler doğru akımda kullanılmazlar

TRANSFORMATÖRLERİN BOŞTA VE YÜKLÜ ÇALIŞMALARI VE VEKTÖR DİYAGRAMLARI

Boşta Çalışma Akımı ve Etkileri

Primer devresine alternatif bir gerilim uygulanan transformatörün ikinci devresine herhangi bir yük bağlanmazsa(yani ikinci devre uçları açık bırakılırsa), bu çalışma şekline transformatörün boşta çalışması denir
Transformatörün Yüklü Çalışması
İkinci devre uçlarına omik bir yük bağlıdır Transformatörün primeri alternatif bir gerilimle bağlandığında gecen akım bir Æ akısı oluşturur Æ akısı primer sargılarında uygulanan gerilime yakın ve ters yönde bir E1 Emk endükler Sekondere bağlanan yük nedeni ile de bu sargılardan bir I2 akımı dolaşmaya başlar I2 akımı sekonder sargılarında kendisini oluşturan Æ akısına ters yönde bir Æ2 akısı oluşturarak Æ yi zayıflaması, primerde endüklenen E1 emk si de etkileyerek küçülmesine neden olur

TRANSFORMATÖRLERİN EŞDEĞER DEVRELERİ, ÇEŞİTLİ YÜKLERDE ÇALIŞMALARI VE REGÜLASYONLARI

Transformatörlerin Eşdeğer Devreleri
Boşta çalışan bir transformatörde yalnız primer sargılarında bir gerilim düşümü söz konusudur Sekonderde bir yük bulunmadığı ve akım geçmediği için gerilim düşümü olmaz Boşta çalışan bir transformatörün eşdeğer devresi: Sekondere bir yük bağlandığında, b sargılardan gecen akım oluşturduğu kacak akı reaktansı ile sargıların omik direncinin neden oldukları gerilim düşümlerini şekilde görebiliriz
Regülasyon
Bir transformatörde primer gerilimi anma değerinde sabit tutulup, sekonderden anma yük akımı çekilirse, sekonder geriliminin boştaki değerine göre değiştiği görülür Sekonderin boş ve tam yüklü durumdaki gerilimleri arasındaki farka transformatörün GERİLİM DEĞİŞMESİ veya GERİLİM REGÜLASYONU denir Bu farkın, tam yüklü durumdaki sekonder gerilimine oranına GERİLİM REGÜLASYON YÜZDESİ adı verilir Bu yüzde Avrupa ve Amerika Standartlarına göre değişik şekillerde değerlendirilmektedir

TIP ELEKTRONİĞİ

Tıp Elektroniği:
(Medikal Elektronik),canlı sistemlerle ilgili çeşitli parametrelerin algılanması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılan tüm elektronik teknoloji ve yöntemleri kapsayan bilim dalıdır.

Tıp elektroniğinin diğer bilim dalları arasındaki yerini belirleyebilmek için çok geniş bir alanı kapsayan Biyomedikal Mühendisliğini kısaca incelemek gerekir.

Biyomedikal Mühendisliği:
Mühendislik teknik ve bilgisini kullanarak teşhis ve tedavi için yeni teknik ve yöntemlerin geliştirilmesi,arızalı vücut kısımlarının desteklenmesi ve gerektiğinde değiştirilmesi şeklinde tanımlanabilir.

Elektrik akımını geçiren, iletken, yarı iletken, üstün iletken, kondansatör, direnç, bobin, vakum tüpleri ve nano ölçekli yapılarla imal edilen elemanların ve bu elemanların montajıyla meydana gelen cihazların geliştirilmesiyle ilgilenen mühendislik dalıdır.

Günümüzde kullanılan sayısız cihazlar elektronik parçalar kullanılarak üretilirler Neredeyse her endüstriyel ürünün içinde bir elektronik parça vardır.

Elektronik Sektörleri

- Bilgisayar Elektroniği
- Haberleşme Elektroniği
- Otomasyon Elektroniği
- Sayısal Elektronik
- Analog Elektronik
- Tıp Elektroniği
- Uçak Elektroniği
- Gemi Elektroniği

Çeşitli adlandırmalar

1. Elektronlarla ilgili
2. Düşük elektrik akımlarının kontrolünü inceleyen bilim dalı.
3. Düşük gerilimle uğraşır
4. ikiye ayrılır.analog ve dijital

Elektroniğin çalışma alanını elektronların ya da diğer yük taşıyıcılarının akış hareketlerini kontrol etmek yoluyla çalışan sistemlerin incelenmesi ve kullanılması oluşturur. Termiyonik valfler (vakum tüpleri) ve yarıiletkenler bu tür sistemlere örnektir. Pratik hayatta karşılaşılan problemlerin çözülmesinde elektronik devrelerin tasarım ve üretimi, elektronik mühendisliğinde ve bilgisayar mühendisliği biliminin donanım tasarımı alanında aynı derecede öneme sahip bir olgudur. Tüm elektronik uygulamaları gücün ya da mesajın (bilginin) uygun aracılarla aktarılması prensibi ile çalışır. Ancak elektronik alanında çoğunlukla veri aktarımı söz konusudur.

Yarıiletken cihazların üretilmesi ve tasarlanması ile bu yolla üretilen teknolojiler çoğunlukla Fizik biliminin bir alt çalışma alanı olarak kabul edilir.

İnverterler kısaca DC gerilimi AC gerilime dönüştüren devrelerdir. DC ve AC arasındaki bu dönüşüm sırasında frekans ve genlik istenen bir değere ayarlanabilir. Bu özelliği ile inverterler frekans dönüştürme işleminde sık kullanılan devrelerdir. Ac makinelerin sürülmesinde kesintisiz güç kaynaklarında yaygın olarak kullanılmaktadırlar. AC makinalar için PWM tekniği ile oluşturulan inverterler sıkça kullanılır.

İnveterlerin Çalışma Prensibi

Transistörlere base ucundan eğer titreşimli bir sinyal uygulanırsa verilen doğru gerilim titreşimli olarak çıkar. İnverterlerde genel olarak bir osilatör çıkışından elde edilen sinyal sürücü yada yükseltici katı ile güçlendirilerek DC gerilim AC ye dönüştürülür.

İnverter Blok Şeması

Bu devre yapısında eğer yükselteç katından elde edilen gerilim ve akım yük için yeterli ise transformatör katının kullanılmasına gerek yoktur. Yükselteç katında Mosfet yada güç transistörleri kullanılabilir.

CD4047 ile inverter Uygulama Devresi
Düşük güçlü bir multivibratör devresi olan CMOS 4047 entegresi devrenin kalbini teşkil etmektedir. Entegre simetrik bir kare dalga üreteci olarak kullanılmıştır. Entegre çıkışları akım ve gerilim olarak düşük seviyede olduğu için bu çıkışlar T1 ve T2 güç transistörleri ile kuvvetlendirilerek trafonun 2X12 volt girişine uygulanmıştır, böylece trafonun diğer tarafından 220 volt luk gerilim elde edilmiştir.

Malzeme Listesi

R1,R2 470Ω

R3 220kΩ

C1 100nf

T1,T2 2N3055

Trafo 2x 12 volt 120 watt

IC CD4047

CD4047 Multivibratör Entegre Devresinin Çıkışları

CMOS 4047 entegresi içerisinde 2 adet multivibratör barındırır. Her iki multivibratör de kare dalga çıkışı verirler ve bu çıkışlar birbiriyle simetriktir.Yani 10 nolu uç aktif olduğu anda 11 nolu uç pasif, 11 nolu uç aktif olduğu durumda da 10 nolu çıkış ucu pasiftir.

CD4047 pin açılımı

CD4047 Blok ve Lojik Diagramı

Devrenin Yapılması Çalıştırılması Ve Karşılaşılan Zorluklar.

Şekil 6 da verilen devre tablo 1 de ki eleman değerleriyle kuruldu, yük olarak 75 watt lık bir lamba bağlandı. Devre çıkışları osiloskopa bağlandı ve devreye enerji verildi. Trafo çıkışlarından elde edilen dalga şekli sinüzoidal yapıya yakındı fakat çıkış geriliminin tepe değeri 8 volt civarında görünüyordu. DC giriş akımı olarak da 2.5 amper civarında akım çekiyordu. Devreye yük olarak saf endüktans bağlanarak tekrar denendi ve sonucun yine aynı olduğu gözlendi. Fakat boşta 220 volt efektif çıkış veriyordu ve çıkışa düşük güçlü bir yük bağlandığında (15 watt lamba ,müzik seti) çalışıyor ve 216 volt efektif çıkış gerilimi veriyordu.Bunlardan sonra anlaşıldı ki 75 watt gibi bir yük bağlandığında trafo uçları kısa devre gibi davranıyor ve gerilim 8 volt civarında görünüyordu. Trafo primer taraftan fazla akım çekmek istiyor , bunun içinde transistörler üzerinden geçen akımların artması gerekirken artamıyordu. Sorun transistörler üzerinden çekilen akımın artmamasıydı.Sonuç olarak 4047 entegre devresinin çıkış uçları 2N 3055 Güç transistörlerini tam iletime sürecek kadar çıkış veremiyor ve durum böyle olunca da trafo girişine yeterli güç aktarımı olmuyordu.

Bu kararsızlığı önlemek için entegre çıkışları birer transistörle yükseltilerek 2N3055 transistörlerinin Base akımları yükseltildi. Entegre çıkışlarına bağlanan transistörler BDX 53C ve özdeştir ve kolektör uçlarına seri bağlanan dirençlerin değerleri 5 W 11 watt dır.

Bu devre yapısı hazırlanarak devre bir kutu içerisine yerleştirildi. Transistörler için soğutucu bağlanmadı kutu üzerindeki kenarlıklar soğutucu olarak kullanıldı. Devre deneme sırasında önce 75 watt lamba ile denendi. Bu bağlantıda devre 5,6 amper DC giriş akımı çekiyor ve 218 volt çıkış veriyordu. Devreye ikinci olarak 150 watt lık bir AC motor bağlandı. Frekans artırılarak motor hızı artırıldı. Çekilen DC akım 7 amperden yukarı doğru artarken 9.6 amper değerine gelindiğinde 2N3055 transistörlerden biri arızalandı.

2N3055 transistörleri katalog değerlerinde max 15 Amper değerine dayanabildiği belirtilirken 9.6 amper akımda arızalanmıştı. Bu durumda transistörlerin geçen akıma dayanamayacağı düşünülerek transistör katı paralel bağlantı ile 2 den 4 e çıkarıldı. Böylece transistörlerden geçirilecek akım miktarı 2 katına ulaşıyordu.

Fakat daha sonra anlaşıldı ki transistörlerden birinin arızalanması üzerinden geçen 9.6 amperlik akım değil bu akımda transistör üzerindeki ısınmaya karşı kutu kenarlarının kullanılması soğutucu olarak yeterli gelmiyor dolayısı ile transistörler çekilen fazla akımdan değil üzerindeki ısınmadan dolayı bozuluyordu. Bu yüzden T5 ve T6 transistörlerinin bu güçteki bir devre için kullanmak fazlalıktı. Fakat eğer yeterli derecede soğutucu bağlanırsa T5 veT6 transistörleri sayesinde devrenin maximum gücü 2 katına çıkabilecektir.

Devre İçin Yapılabilecek İyileştirme Ve Geliştirmeler

1-T5 ve T6 transistörleri kullanılmadan 120 wattlık bir trafo bağlı olan bu devredeki güç 120 watt tır. Fakat devrenin bu haliyle (T1,T2,T3 ve T4 kullanılarak) eğer daha güçlü bir trafo kullanılırsa devreden 300 watt’a kadar faydalanılabilir.

2-T5 ve T6 transistörleri ile birlikte trafo da daha güçlü bir trafo seçilirse bu devre ile 600 watt a kadar bir uygulama devresi yapılabilir.
3-Bu devre bir UPS’e dönüştürülebilir. Bunun için devreye şunların eklenmesi gerekir
a) elektrikler kesildiğinde yüke bağlantıyı sağlayacak statik bir anahtarlama devresi.
b) Elektrikler geldiğinde UPS’i yükten ayırarak şebeke bağlantısını sağlayacak bir statik anahtarlama devresi
c) Elektrikler geldiğinde aküyü şarj edecek bir şarj devresi
d) Akü(ler) dolduğunda şarjı kesecek bir şarj koruma devresi.
4-Devrede bulunan tüm transistörler kaldırılıp T1 ve T2 yerlerine uygun 2 adet MOSFET kullanılabilir. Bu sayede eleman sayısı azalır fakat MOSFET lerin daha pahalı olduğu da açıktır. Bu yüzden 300 watt gibi böyle bir düşük güçlü devre için 2N3055 transistörleri mali açıdan şu an için en iyi çözüm olarak görünüyor.

Kesintisiz Güç Kaynağı – UPS – servisi, tamiri, bakımı, montajı, demontajı, akü değişimi, parçalı bakım sözleşmesi
ve parçasız bakım sözleşmesi için bizi arayabilirsiniz.
UPS Servisi, Tamiri, bakımı ve bakım sözleşmesi yaptığımız UPS ( Kesintisiz Güç Kaynağı ) markaları :

FCM UPS, ENEL UPS, INFORM UPS, APC UPS, Masterguard UPS, EKA UPS, RIELLO UPS,online UPS, EKA UPS, TESCOM UPS,
Piller UPS, Kemsan UPS, SERVİCES UPS, OERLİKON UPS, Tunçmatik UPS, Makelsan UPS, ucuz ups, POWERWare UPS,
AEG UPS, ONLİNE UPS, XXBOX UPS, ULOK UPS, SOCOMEC UPS, LIEBERT UPS

Kesintisiz güç kaynağı kullanım alanları,

Bilgisayarlar ve bilgisayar destekli otomasyon sistemleri,
- Bilgisayar destekli üretim / ambalajlama tezgahları (otomotiv, metal işleme, tekstil vb.)
- Tıbbi elektronik cihazlar, hastaneler
- Hava alanı aydınlatması
- Hava trafik kontrol merkezleri
- Askeri radar sistemleri
- Haberleşme ve yayın kuruluşları
- Asansörler
- Elektronik kapılar
- Barkod cihazları
- Yazar kasalar
- Fotoğraf baskı cihazları ( Minilab vs. )
- CNC Tezgahları
- Elektronik teraziler
- Acil durum aydınlatma sistemleri
- Isıtma cihazları
- Soğutma cihazları

Kesintisiz güç kaynakları kullanım alanları;

Kesintisiz güç kaynaklarısabit ve kesintisizelektrik enerjisinin olması gerektiği her alanda güvenle kullanılabilir. Günümüzde kaliteli elektrik enerjisine ihtiyaç duyulan alan hemen hemen kalmamıştır.

Güç kaynağıbüyük yatırımlar yaparak satın aldığınız elektronik cihazlarınızın hem şebekevoltajındaki dalgalanmalardan etkilenmesini engeller hem de enerji kesintilerinde isteğe bağlı olarak uzatılabilecek akü süresi ile çalışmalarınızın kesintisiz devam etmesini sağlar.

Askeri tesisler de olmazsa olmaz bir üründür kesintisiz güç kaynağı, kritik öneme sahip askeri ekipmanların en zor anda kesintisiz çalışabilmesi gerekir.

Tıp sektörü içinde vazgeçilmezdir Kesintisiz güç kaynakları, önemli bir ameliyatın yarıda kalmaması anlık bir kesintinin bile yaşanmaması gerekir.

Bilişim sektörü için çok önemlidir güç kaynağı, kesintisiz internet hizmeti sağlayabilmek önemlidir.

Sanayi için iyi ki UPSteknolojisi var. Kesintisiz ve kayıpsız üretim tüm ülkemiz için önemli.

Hatta evde kullandığınız kişisel bilgisayarınız için bile çok önemlidir güç kaynaklarısizin için değerli olan bilgi,belge ve zaman kaybını engeller.

Kesintisiz güç kaynağıkullanın, kesintisiz yaşayın..

FCM Kesintisiz güç kaynaklarıgeniş ürün yelpazesi ve esnek fiyat aralığı ile sizleri bekliyor.

Yeni nesi western serisi kesintisiz güç kaynağıile kritik öneme sahip elektronik sistemlerinize kesin güvenlik önlemleri sunuyoruz.

Kesintisiz güç kaynaklarısabit ve kesintisizelektrik enerjisinin olması gerektiği her alanda güvenle kullanılabilir. Günümüzde kaliteli elektrik enerjisine ihtiyaç duyulan alan hemen hemen kalmamıştır.

Güç kaynağıbüyük yatırımlar yaparak satın aldığınız elektronik cihazlarınızın hem şebekevoltajındaki dalgalanmalardan etkilenmesini engeller hem de enerji kesintilerinde isteğe bağlı olarak uzatılabilecek akü süresi ile çalışmalarınızın kesintisiz devam etmesini sağlar.

Askeri tesisler de olmazsa olmaz bir üründür kesintisiz güç kaynağı, kritik öneme sahip askeri ekipmanların en zor anda kesintisiz çalışabilmesi gerekir.

Tıp sektörü içinde vazgeçilmezdir Kesintisiz güç kaynakları, önemli bir ameliyatın yarıda kalmaması anlık bir kesintinin bile yaşanmaması gerekir.

Bilişim sektörü için çok önemlidir güç kaynağı, kesintisiz internet hizmeti sağlayabilmek önemlidir.

Sanayi için iyi ki UPSteknolojisi var. Kesintisiz ve kayıpsız üretim tüm ülkemiz için önemli.

Hatta evde kullandığınız kişisel bilgisayarınız için bile çok önemlidir güç kaynaklarısizin için değerli olan bilgi,belge ve zaman kaybını engeller.

Kesintisiz güç kaynağıkullanın, kesintisiz yaşayın..

FCM Kesintisiz güç kaynaklarıgeniş ürün yelpazesi ve esnek fiyat aralığı ile sizleri bekliyor.

Yeni nesi western serisi kesintisiz güç kaynağıile kritik öneme sahip elektronik sistemlerinize kesin güvenlik önlemleri sunuyoruz.

Ups nedir. Güç kaynağı nedir,

Elektrik yükünün ( elektrik ile çalışan tüm cihazlar ) bağlı bulunduğu şebekede meydana gelen veya gelebilecek olası gerilim dalgalanmaları ( çöküntüler, yükselmeler, ani değişikler ), harmonikler, kısa veya uzun süreli kesintiler v.b. durumlarda yükü bu değişimlerden koruyan ve yükün sağlıklı ve kesintisiz çalışmasını sağlayan elektronik cihazlardır.

Güç kaynağı, prizden elektriği alıp onu Elektronik Cihazların değişik parçaları için gerekli değişik Gerilimlere (Volt) ve Amper (Ah) e ayarlayan parçadır.

İngilizce Power Supply (Güç İkmalcisi, Güç Sağlayıcı) anlamına Gelir.

Guc kaynagi kesintisiz enerji ye ihtiyaç duyulan her alanda kullanılmaktadır.

Tıp sektörü, Bilgi işlem departmanları vb. kurumlar gibi.Kesintisiz G.K. sistemleri Online Ups ve Line-interactive güç kaynakları olarak iki teknolojide üretilmektedir.regülatör fiyat

Online Guc kaynagı sistemleri konusunda profesyonel olarak hizmet veren FCM Ups 1kva ile 4800 kva aralığında kesintisiz güç çözümlerini sizlerle buluşturuyor.

Genel anlamıyla bu iki terim bir çok Guc Kaynagi sistemine uygulanmıyor. UPS sistemleri AC ile çalışan cihazların AC güç kalitesini arttırmak ve belirlenen süreyle kesintisiz yedek enerji sağlamak amacıyla tasarlanmıştır.

Bu görevi Başarmak için UPS normal kalitedeki şebeke enerjisini AC sini alır ve şu iki işlemi gerçekleştirir. -Güç kalitesinin iyileştirilmesi: UPS tarafından düzeltilebilecek güç kusurları gürültü,surge ve çöküntü (sağ)’lerdir. -Yedek (back-up)güç kaynağı:Bir UPS sistemi ana gücün kesilmesi durumunda yüke yedek güç verir. Kesintisiz Güç kaynağı nedir;

Genel UPS hem standby hemde online tip olarak çalışır.Ana fark güç yolunun birincil güç yolu ve kesikli çizgiyle gösterilen yedek (back up)güç yoludur.Standby UPS nin Çalışması için transfer anahtarı (switch)yedek fitre edilmiş AC girişini birincil güç girişi olarak seçmelidir.Online çalışma için transfer anahtarı akü/invertörü ana kaynak olarak seçmek için ayarlanmıştır.

Ve ana kaynağın (akü/invertör)devreden çıkması durumunda AC girişini yedek kaynak olarak tanır.Online ve standby UPS ler arasındaki bu ayrım çok basittir.Ama çalışmada bazı önemli farkları ön plana çıkarır.Online ve standby UPS lerin çalışmasındaki ilginç bir farkda AC girişinin kesilmesi ile ortaya çıkar.Standby UPS çalışması durumunda transfer anahtarı akü/invertör yedek güç kaynağını yüke aktarmak (swicth over)için çalışmalıdır.Güç kaynağı nedir;

Bununla birlikte on-line çalışma modunda AC girişinin kesilmesi transfer anahtarını harekete geçirmez.Çünkü AC girişi ana değil yedek kaynaktır.Bundan dolayı AC girişinin kesilmesi sırasında on-line çalışmada transfer zamanı harcamaz.

UPS elektrik ile çalışan hassas cihazlarımızın kesintisiz ve sağlıklı çalışmasını sağlamak için kullanılır. En doğru seçim, maliyeti yüksek olmasına rağmen OnLine UPS kullanmaktır.
Ancak düşük maliyet ile çözüm düşünüldüğünde, elektriksel risk olasılığı küçük olan yerlerde ( 1 veya 2 PC bağlanacak ofis ortamları, ev içi kullanımlarda, hassas olmayan elektriksel cihazların beslenmesinde vs.) Line Interactive UPS modelleri de tercih edilebilir güç kaynağı kullanım alanları hakkında.

Kesintisiz güç kaynağıkullanım alanları;

Kesintisiz güç kaynaklarısabit ve kesintisizelektrik enerjisinin olması gerektiği her alanda güvenle kullanılabilir. Günümüzde kaliteli elektrik enerjisine ihtiyaç duyulan alan hemen hemen kalmamıştır.

Güç kaynağı büyük yatırımlar yaparak satın aldığınız elektronik cihazlarınızın hem şebekevoltajındaki dalgalanmalardan etkilenmesini engeller hem de enerji kesintilerinde isteğe bağlı olarak uzatılabilecek akü süresi ile çalışmalarınızın kesintisiz devam etmesini sağlar.

Askeri tesisler de olmazsa olmaz bir üründür kesintisiz güç kaynağı, kritik öneme sahip askeri ekipmanların en zor anda kesintisiz çalışabilmesi gerekir.

Tıp sektörü içinde vazgeçilmezdir Kesintisiz güç kaynakları, önemli bir ameliyatın yarıda kalmaması anlık bir kesintinin bile yaşanmaması gerekir.

Bilişim sektörü için çok önemlidir güç kaynağı, kesintisiz internet hizmeti sağlayabilmek önemlidir.

Sanayi için iyi ki UPS  var. Kesintisiz ve kayıpsız üretim tüm ülkemiz için önemli.

Hatta evde kullandığınız kişisel bilgisayarınız için bile çok önemlidir güç kaynaklarısizin için değerli olan bilgi,belge ve zaman kaybını engeller.

Kesintisiz güç kaynağıkullanın, kesintisiz yaşayın..

FCM Kesintisiz güç kaynaklarıgeniş ürün yelpazesi ve esnek fiyat aralığı ile sizleri bekliyor.

Yeni nesi western serisi kesintisiz güç kaynağıile kritik öneme sahip elektronik sistemlerinize kesin güvenlik önlemleri sunuyoruz.

Konu Başlıkları;

Güç kaynağı, ac güç kaynağı, akü, Aküler, ayarlı güç kaynağı, bilgisayar ups, bilgisayar için ups, Bilgisayardaki güç kaynağı, bilgisayar güç kaynakları,  bilgisayar için power, bilgisayarlar için güç kaynakları, bilgisayar güç kaynaları nedir, elektrik kesintisi ,elektronik cihaz güç, güç kaynaği, güç kaynağının kullanımı, Güç Kaynakları, güç kaynakları kullanımı, güç kaynaklarının kullanıldığı alanlar, güç kaynakları ne işe yarar, kesintisiz güç kaynağı, kesintisiz güç kaynakları,  kombiler için güç kaynakları, kombi ups, line interactive güç kaynağı, mosfet teknolojisi, OffLine Güç Kaynağı, ofline kesintisiz güç kaynağı, online güç kaynağı, online kesintisiz güç kaynakları, power Static by-pass, Statik By-pass, Statik Güç Kaynakları, transformatör, ups nedir, Usb haberleşme birimi,snmp ups, trafolu ups, trafosuz ups, trafolu kgk, kgk fiyat, güç kaynağı fiyatları, güç kaynakları fiyat, ups fiyat, güç kaynağı fiyatları